 De Akropolis na de Griekse beschaving
Van de eens zo beroemde Akropolis met haar schitterende gebouwen blijft nu niet veel meer over dan een voortdurend verder afbrokkelende ruïne. Pallas Athena wordt niet meer aanbeden door hogepriesters en massa’s toeristen schenden dagelijks haar vervallen heiligdommen.
Wat is er toch gebeurd met deze schatkamer van het oude Griekenland ?
Maquette van de Akropolis tijdens de Griekse beschaving
De van het christelijk geloof doordrenkte Middeleeuwen stonden per definitie vijandig tegenover de Hellenistische beschaving die voor hen het symbool was van het heidendom.
Keizer Justinianus (aan het einde van de Romeinse tijd) laat in de zesde eeuw de filosofische scholen sluiten : een christelijke overwinning die een definitieve breuk met het verleden inluidt. Tempels veranderen in kerken. Het Parthenon wordt gewijd aan de heilige Maagd en in het Westen groeit als gevolg van de afscheuring van de Griekse Kerk een niet aflatende haat tegenover alles wat hellenistisch is.
Pas in de zeventiende eeuw begonnen de grote reizen naar Griekenland, vaak gefinancierd door rijke verzamelaars. Men ging op zoek naar zeldzame en kostbare voorwerpen voor de eigen verzameling. In Italië ontstond een opmerkelijke verzameling oudheidkundige voorwerpen en van de diplomaat Howard zei men zelfs dat hij "het oude Griekenland ter bescherming naar Engeland wil overbrengen". De diplomaten in het Ottomaanse rijk gedroegen zich echter vaak als vernielzuchtige schattenjagers. Overal waar ze langskwamen roofden ze zuilen, bas-reliëfs, beelden, etcetera ... Ook Frankrijk moest niet onderdoen voor Engeland en Italië. De Franse ambassadeur markies de Nointel kreeg de ongebruikelijke toestemming om de Akropolis te betreden in een tijd van gewapende vrede tussen het Ottomaanse rijk en Venetië.
Tekening van fronton door markies de Nointel (voor en na beschieting)
Zijn heiligschennende plannen gingen gelukkig niet door, maar in plaats daarvan heeft hij tekeningen laten maken van meer dan 200 figuren op de frontons en friezen van het Parthenon, waarvan een groot deel voorgoed verdwenen is tijdens de rampzalige Venetiaanse beschieting van het Parthenon in 1687.
Onder de Ottomaanse bezetting had de Akropolis nog maar weinig te lijden gehad. De moslims hadden respect voor de rijke geschiedenis van de stad en het was verboden de beelden van de heidense tempel (het Parthenon) aan te raken. Ondertussen was er reeds een minaret op het Parthenon geplaatst en was de Akropolis omgetoverd in een versterkte burcht. Want de Venetianen bestookten Athene onophoudelijk. Op 26 september 1687 viel een goed gerichte kanonskogel op de tempel waarin de Turken hun munitie hadden opgeslagen. Het hele Parthenon was een puinhoop.
De huidige toestand van het Parthenon (foto : Cor Vermeulen)
Een bouwwerk dat reeds tweeduizend jaar lang de tand des tijd en de bezetting van de zogenaamde "barbaren" had doorstaan, werd verwoest door christelijk Europa.
Maar ook na deze ramp hielden de Europeanen niet op met beeld voor beeld de Akropolis te demonteren en stukjes van het oude Griekenland naar hun land te slepen.
De meest hebzuchtige verzamelaars kwamen uit Engeland, Frankrijk en Duitsland. Frontons, friezen, en zuilen belandden in grote nationale musea die de plaatselijke monarch meer aanzien moesten geven.
In Griekenland was er niet voldoende gezag om die roverijen tegen te gaan. Door onophoudelijke oorlogen met Rusland, Frankrijk en Engeland raakt de schatkist uitgeput en is de sultan niet bij machte om iets te weigeren aan zijn beschermer van het ogenblik, van 1799 tot 1806 Groot-Brittannië. In Griekenland is het door omkoperij niet moeilijk om toestemming te krijgen voor opgravingen. De plaatselijke autoriteiten kunnen niets tegen de roverij doen.
Voor ieder die zijn ogen goed open had, was het begin 19de eeuw zonneklaar dat de marmerbeelden van de Akropolis of naar londen of naar Parijs zouden gaan. De Frans-Engelse vijandschap speelde namelijk een grote rol bij de roof van de Atheense monumenten.
Het Parthenon in de stellingen (1922)
In 1801 begint de ontmanteling van het Parthenon die zou duren tot 1805, het jaar waarin het opgraven en weghalen van voorwerpen volledig wordt verboden. Niet toevallig hield een jaar later de Engelse bescherming van de Turken op.
Binnen tien dagen werden de metopen van het parthenon gehaald. In de jaren erna hebben ze het beste beeldhouwwerk dat zich nog op het Parthenon bevond er af getakeld. Hierbij gingen ze zo onvoorzichtig te werk dat er meer verwoest werd dan naar Engeland verscheept werd.
Zelfs het Erechteion, dat eerst in een kerk en daarna in een harem omgevormd was en toch nog quasi onveranderd gebleven was, moest er aan geloven toen de ploeg van onder andere Lord Elgin arriveerde. De tweede Kariatide werd weggehaald en daarna vervangen door een bakstenen pilaar, waardoor er grote oproer in Athene ontstond.
Tot 2000 zullen er op de Akropolis nog veel werklui, stellingen en machines staan. Een beeld dat niet zo erg verschilt van dat uit Pericles’ tijd toen onze voorouders begonnen met de heropbouw van de door de Perzen verwoeste akropolis.
Het Erechteion in haar oorspronkelijke toestand
Vooral vanaf 1940 hebben de monumenten van de Akropolis ernstige problemen: breuken, barsten en veranderingen in het marmer. Meteen nam men enkele voorzorgsmaatregelen: zo is het vanaf 1975 verboden het Parthenon te betreden om het marmer niet nog meer te laten slijten. Het monument werd beschermd tegen de toenemende luchtvervuiling en beelden werden naar musea gebracht.
Momenteel is men bezig met een grootschalig restauratieproject. Brokstukken worden geïnventariseerd en scheuren in het marmer worden hersteld.
Nieuwe marmerblokken krijgen een lichtjes andere kleur zodat de bezoeker ze kan onderscheiden van de originele.
Van overgebleven beelden worden kopiëen teruggeplaatst en de originelen worden bewaard in het museum.
De restauratiewerken zouden voltooid moeten zijn in 2000. De grootste moeilijkheid waarmee de onderzoekers te kampen hebben is wel het terugvinden van fragmenten van zuilen en beeldhouwwerken tussen de middeleeuwse brokstukken.
|
